KORUMA KALKANIZI HASTALIKLARA KARÅžI GÜÇLENDÄ°RÄ°N
Domuz gribi ile birlikte adından daha sık söz ettiren, dönem dönem ilgimizin artığı bir konu aslında immun sistem (bağışıklık sistemi). ÇeÅŸitili kronik hastalıklarda (kanser, kalp hastalıkları vb.), yaÅŸlanma sürecinde, saÄŸlık kalitemizi belirlemede anahtar nokta olan immun sistem, serbest radikallerin (hücre harabiyetini artırıcı maddeler), özellikle kötü yaÅŸam standartlarından dolayı (kötü beslenme, hareketsiz yaÅŸam, sigara ve alkol kullanımı, uyku problemi, çevre kirliliÄŸi, teknolojin yapmış olduÄŸu kirlilik vb.), egemen olduÄŸu günümüzde, savunmamızın bel kemiÄŸi olarak görmek yanlış olmaz sanırım. Aslında ne kadar da kritik bir nokta, öyle deÄŸil mi? Yazımın devamınında immun sistemi iÅŸlevliliÄŸine kısaca tanımladıkatn sonra, nasıl güçlendirceÄŸimiz konusunda ipuçları vereceÄŸim.
Ä°mmun sistemi, vücudu dışarıdan gelen biyolojik etkilere karşı koruyan, özelleÅŸmiÅŸ hücreler ve organlardan oluÅŸmuÅŸ bir sistemdir. Yani vücudumuzun dış etkenlerere, toksik etkilere karşı koruyucu bir sistemdir. Bağışıklık sistemi genelde iki bölüme ayrılır:
- DoÄŸal (DoÄŸuÅŸtan) bağışıklık: Kalıtsal öÄŸeler içerir ve bunlar hemen ilk savunma hattını oluÅŸtururlar.
- EdinilmiÅŸ (Adaptif) bağışıklık: Belirli patojenleri hedef alacak özel antikorlar ve T hücreleri üreterek ( immun sistemin özel hücreleri) vücut belirli patojenlere karşı özel bir bağışıklık geliÅŸtirebilir. Vücudun ilk dış etkene karşı maruz kaldığı etkili deÄŸildirler, ancak daha sonra oluÅŸabilecek aynı dış etkene karşı için bir savunma mekanizması oluÅŸur. Önleme de pek etkili deÄŸildir, ancak olası aynı dış etkene maruz kalma durumunda etkinlik göstermektedirler.
Çalışma mekanizmasına deÄŸinecek olursam bizde var olmayan her ÅŸeye karşı duyarlı olan immun sistemi hücreleri, böyle bir etken gördüÄŸü takdirde bu etkenin vücuda zarar vermeden uzaklaÅŸtırılması için çeÅŸitli yok etme iÅŸlemi yapmaktadır.
Ä°mmun sisteminin dengelenmesinde, verimli çalışmasında, yeterli ve dengeli beslenme önemli bir yer tutmaktadır. Çünkü immun sistem ‘içindeki gücü’ besinler ile aldığımız çeÅŸitli vitamin, mineral ve kimyasal bileÅŸenlerden almaktadır. Yiyecekler yendikten sonra vücuda enerji vermek için oksijenle yanarlar, yanma sırasında zararlı maddeler olan serbest radikaller oluÅŸur( bu doÄŸal bir süreçtir). ÇoÄŸalan serbest radikaller, vücudun tüm hücre ve organlarına zarar vermeye baÅŸlarlar. Böcek öldürücüler, endüstride kullanılan kimyasal maddeler, iÅŸlenmiÅŸ gıdalar, sigara dumanı, güneÅŸin zararlı U.V ışınları veya alkol kullanımı, stresli yaÅŸam, hareketsiz yaÅŸam serbest radikallerin sayısını artırmaktadır. Anlıyacağımız serbest radikallerden kaçış yoktur. Kötü yaÅŸam koÅŸullarıda serbest radikal sayısını artırmakta, birde üstüne kötü beslenmeyi ( immun sistemi geliÅŸtirci besinlerin yetersiz alınması, serbest radikalleri artırıcı besinlerin alınması) koyarak, gerçektende immun sistemimizi çaresiz bırak mıyormuyuz? Oysaki günlük beslenmemizde yapacağımız ufak tefek deÄŸiÅŸimler ile immun sistemimizi güçlendirmek elimizde. O zaman ne duruyoruz! AÅŸağıdaki paragrafta immun sistemi güçlendirici beslenme tüyolarından bahsedeceÄŸim.
Sebze ve meyveden zengin beslenmenin genel olarak yapılan çalışmalarcada kanıtlanmış saÄŸlığın koruyucu etkileri görüldüÄŸü bilinmektedir. Vitamin C, Vitamin E, Çinko, Karotenler gibi antioksidanlar immun sistem düzenli ve verimli çalışabilmesi için oldukça önemlidir. Bunun ötesinde bitkilerin ikincil metbolitler (aldığımızın bitkilerin vücudumuzda metabolizması sonucunda) polifenollerde sisteme katkı saÄŸlamaktadır. Bu saydığım bileÅŸenleri tahmin edeceÄŸiniz üzere sebze ve meyvelerde bol miktarda bulunmaktadır. Sebze ve meyveden zengin beslenmeyi açıklamak gerekirse; eÄŸer günlük beslenmenizde en aında 2 -4 porsiyon sebze, 4-6 porsiyon meyve tüketiyorsanız, evet sebze ve meyveden zengin besleniyorsunuz demektir. Daha iÅŸlevsel olması adına, her renk besinden gün içinde tüketmemiz faydalı olacaktır.
Bir diÄŸer kritik besin bileÅŸimi ise flavanoidlerdir. Özellikle çay, sebze, meyve ve tahıllardan zengin olarak bulunan bu bileÅŸim, immun sistemimizi muazzam bir koruma kalkanı haline getirmektedir. Flavonoidler direkt olarak serbest radikaller temizlemekte, serbest radikal üretimini azaltmakta, hidrojen peroksit, metal chelation gibi radikalleri yok etmekte, ksantin oksidaz enzimini imhibe ederek antioksidant etki göstermektedir.
Çay deyipde kateÅŸinlerden bahsetmeden geçmek olmaz. KateÅŸinler özellikle çeÅŸitli kanserlerden korunmada, riskini azaltmada etkili olduÄŸu yapılan bilimsel çalışmalarcada saptanmıştır. Ayrıca anti- inflamatuar etki göstererek enfeksiyonlara karşıda koruyucu etkiyi güçlendirmektedir.
Yapılan birçok çalışmalarda günlük beslenmemize karatone ( havuç, domates zengin kaynaklarındandır) yer açarak immun sistem üzerindeki olumlu etkisi görmek içten bile deÄŸildir.
Keza w-3 ( balık iyi kaynağıdır bunun yanında ceviz, terede kaynakları arasında yer almaktadır..) kaynaklarına, arginin amino asiti açısından hayvansal kaynaklı besinlere ( et, süt, yoÄŸurt, yumurta vb.) beslenmemizde yer vermemiz immun sistemi güçlendirici etki gösterecektir.
Son olarak fermente ürünlerin ( kefir, yoÄŸurt, probiyotik ürünler, mayalanmış besinler vb.) immun sistemimizi güçlendirmek adına oldukça faydalı besinler olduÄŸunu unutmamız gerekmektedir.
Sözlerimi bitiriken son olarak Atamızın söylemiÅŸ olduÄŸu, oldukça anlamlı olacağını düÅŸündüÄŸüm ÅŸu sözler ile bitirmek istiyorum; " Felaket baÅŸa gelmeden evvel önleyici ve koruyucu tedbirleri düÅŸünmek lazımdır, geldikten sonra dövünmenin yararı yoktur. "
M. Kemal ATATÜRK
Sevgilerimle…
Diyetisyen Nebahat KESKÄ°N